W piątek 13 marca 2026 r. na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie pożegnaliśmy Grażynę Herzig-Wolską, dyrektorkę Muzeum – Orawskiego Parku Etnograficznego w Zubrzycy Górnej w latach 1981–1993.

Urodzona w 1937 r. jej dzieciństwo i lata młodzieńcze przypadły na niełatwe czasy wojennej zawieruchy i powojennej odbudowy, co nie mogło pozostać bez wpływu na jej silny charakter. Z wykształcenia socjolożka i etnolożka, czasowo zaangażowana w działalność Stowarzyszenie Ateistów i Wolnomyślicieli, aktywna w środowisku kulturalnym – w Domu Kultury Huty im. Lenina i w Ośrodku Przyjaźni Polsko-Bułgarskiej. W końcu los skierował ją na Orawę, do Zubrzycy Górnej, gdzie od 1981 r. pełniła funkcję dyrektorki.

Grażyna Herzig-Wolska w znaczący sposób przyczyniła się do rozwoju placówki. Z jej inicjatywy rozpoczęto prace nad powiększeniem terenu parku etnograficznego i pozyskiwaniem nowych obiektów do zbiorów. Prowadziła intensywne badania terenowe i inwentaryzacje architektury drewnianej Orawy, dzięki którym przeniesiono do muzeum kilkanaście cennych zagród z XIX i XX wieku. W tym czasie pod kuratelą placówki znalazł się także niewielki skansen w Sidzinie, wzbogacając kolekcję o obiekty pochodzące ze Skawicy i Skawy, w tym XVIII- i XIX-wieczne chałupy oraz dzwonnicę.

Nieustannie rozwijała działalność edukacyjną, artystyczną i naukową muzeum.

Za jej rządów powstał i działał w muzeum w latach 1982-1986 Teatrzyk Dzieci „Kubuś Orawiocek”, prowadzony przez Janusza Kaczorowskiego, w którym dzieci wykonywały kukiełki i brały aktywny udział w tworzeniu i odgrywaniu spektakli, w muzeum organizowano plenery malarskie, wystawy sztuki, a także realizowano produkcje filmowe, a przy placówce działał również zespół regionalny. W 1984 roku wraz z zespołem muzealnym przygotowała uroczyste obchody 200-lecia Dworu Moniaków, które przyciągnęły wielu miłośników kultury Orawy oraz przedstawicieli świata nauki i sztuki.  Z jej inicjatywy odbywały się w Zubrzycy Górnej w latach 1987-1990 spotkania naukowe, które zaowocowały publikacją „Spotkania Orawskie”, pod redakcją prof. Czesława Robotyckiego.

Dzięki jej niezłomnemu charakterowi, wiedzy, elokwencji i darowi przekonywania, muzeum mogło realizować śmiałe plany rozwojowe, a ona sama zyskała miano osoby inspirującej do długotrwałej współpracy w wielu dziedzinach.

Od 1993 r. kontynuowała swą karierę zawodową w Krakowie, by ostatecznie osiąść w Lanckoronie, gdzie zmarła 7 marca 2026 r.

Grażyna Herzig-Wolska – ostatnia stała mieszkanka muzealnej Białej Karczmy, miłośniczka zwierząt, szczególnie psów i kotów, zaangażowana na rzecz ochrony zabytkowej architektury i kultury Orawy. Pamięć o Niej na długo pozostanie w sercach pracowników muzeum, mieszkańców Zubrzycy Górnej oraz wszystkich, którzy mieli zaszczyt współpracować z Nią przy rozwoju orawskiego skansenu.

fot. Leszek Janiszewski

Z głębokim żalem żegnamy Grażynę Herzig-Wolską - dyrektorkę naszego muzeum w latach 1981–1993.

Z oddaniem i zaangażowaniem pracowała na rzecz rozwoju naszej placówki. Z jej inicjatywy rozpoczęto prace nad powiększeniem terenu parku etnograficznego, pozyskiwano nowe obiekty do zbiorów oraz nawiązano współpracę ze środowiskami artystycznymi i naukowymi. W tym czasie organizowano plenery malarskie, działał Teatrzyk Dziecięcy „Kubuś Orawiocek” prowadzony przez Janusza Kaczorowskiego, a także odbywały się „Spotkania Orawskie”, które zaowocowały publikacją pod redakcją prof. Czesława Robotyckiego. Był to również okres wielu innych ważnych inicjatyw i działań na rzecz rozwoju muzeum oraz popularyzacji kultury Orawy.

Pamięć o Niej, ostatniej stałej mieszkance muzealnej Białej Karczmy, na długo pozostanie we wspomnieniach mieszkańców Zubrzycy Górnej oraz wszystkich związanych z naszym muzeum.

Uroczystości pogrzebowe odbędą się w Sali Pożegnań na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie w dniu 13 marca 2026 r. (piątek) o godz. 11.00.

Rodzinie i Bliskim składamy wyrazy głębokiego współczucia.

Dyrekcja i Pracownicy Muzeum - Orawskiego Parku Etnograficznego w Zubrzycy Górnej

Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej wraz z Orawskim Oddziałem Związku Podhalan w Jabłonce zapraszają na cykliczne spotkanie w Czarnej Karczmie na terenie zubrzyckiego skansenu. W sobotę, 14 lutego 2026 roku, o godzinie 17.00 wspólnie przywrócimy dawny zwyczaj skubarek, czyli tradycyjnego darcia pierza.

Skubarki były niegdyś ważnym elementem życia codziennego na Orawie. Przy niemal każdej zagrodzie hodowano gęsi, a opieka nad nimi należała do pierwszych obowiązków dzieci. Z ptactwa pozyskiwano mięso, tłuszcz, pióra oraz kłącze wykorzystywane do wyrobu szczotek i mioteł, a pierze służyło do wypełniania poduszek i pierzyn. Z jego przygotowaniem wiązały się właśnie skubarki, zwane w różnych miejscach także párackami lub pruckami.

Gospodyni zapraszała sąsiadki od chałupy do chałupy, przygotowywała izbę i poczęstunek. Dziewczęta spotykały się przy wspólnej pracy, snując opowieści, żartując, plotkując i śpiewając. Po zakończeniu darcia pierza porządkowano izbę, oddzielano kłącze, meszek i pióra, a następnie zasiadano do stołu. Czekało na uczestników drożdżowe ciasto – pampuch lub zawijaniec – oraz herbata z suszonych owoców leśnych, jabłek, a czasem nawet z głogu.

Zdarzało się, że wieczorem do zabawy dołączali kawalerowie. Skubarki stawały się wówczas okazją do tańca, śpiewu i wspólnej zabawy przy muzyce, trwającej do późnych godzin nocnych. Długie zimowe wieczory sprzyjały takim spotkaniom, które nie tylko integrowały społeczność, ale też pozwalały zacieśniać relacje sąsiedzkie.

Pierze i meszek pozyskane podczas skubarek miały ogromne znaczenie – to z nich powstawały ciepłe kołdry i poduszki, stanowiące ważny element posagu. Trudno było dawniej wyobrazić sobie zamążpójście bez malowanej skrzyni, w której znajdowała się pierzyna i cztery zogłówki.

Dziś, gdy hodowla gęsi i kaczek w obejściach jest rzadkością, chcemy w ten sposób przypomnieć, jak wyglądało życie dawnej wsi oraz jak ważną rolę pełniły bezpośrednie spotkania międzyludzkie — znaczące wtedy i wciąż aktualne dziś.

Zdjęcie na plakacie pochodzi ze zbiorów rodzinnych Anny Belicy: Skubarki, od lewej Anna Świetlak, Małgorzata Płaciak, Irena Pawlak i Joanna Joniak, lata 70. XX w. Fotografia opublikowana w: Skondeś ty, cyjześ ty? Dziedzictwo Zubrzycy Dolnej zawarte na starych fotografiach, Instytut Rozwoju Orawy, Zubrzyca Dolna 2023.

Patronat medialny nad wydarzeniem objęli: podhale24.pl, malopolskaonline.pl, kulturapodhala.pl, podhaleregion.pl oraz Tygodnik Podhalański (24tp.pl).

W okresie ferii zimowych (dla wszystkich województw) w muzeum odbywają się codzienne o godz. 10.00 i 12.00 zajęcia edukacyjne wg harmonogramu:

• poniedziałek: "Pasterstwo na Orawie - Heródkowe skrzypce" - 18zł/os;
• wtorek: „Nie święci garnki lepią” - 25 zł/os;
• środa: "Od wełenki do filcu” - 25 zł/os;
• czwartek: "Makatki w izbie u babki” - 30 zł/os;
• piątek: "Orawskie skrzynie na skarby” - 30 zł/os;

• weekend: wybrane warsztaty: "Od wełenki do filcu", "Makatki w izbie u babki” lub "Orawskie skrzynie na skarby” – decyduje grupa.

Dodatkowo polecamy zwiedzanie z przewodnikiem: 120 zł + bilety wstępu (grupa do 30 osób, obowiązuje wcześniejsza rezerwacja) lub zwiedzanie indywidualne z darmową aplikacją (bilety wstępu wg cennika).

Informujemy, że w trakcie ferii zimowych nasze muzeum czynne codziennie w godzinach 9.00 - 15.00 (w poniedziałki dzień bezpłatny - zwiedzanie spacerowe).